Blik op België - Op zoek naar de plaats van de imam van de 21ste eeuw in seculier Europa
Na een rondleiding door de Al Khalil-moskee in Molenbeek, de grootste moskee van België, schuiven imams en academici uit binnen- en buitenland aan voor het slotdiner van het eerste Europees Colloquium over het imamaat.
Burgemeester Catherine Moureaux (PS) verwelkomt het gezelschap. "In Sint-Jans-Molenbeek leven meer dan honderd nationaliteiten samen. We hebben ook tientallen talen die worden gesproken. En we hebben een tiental verschillende religies, evenals een grote groep mensen die niet gelooft. Molenbeek is één grote familie."
Voor de Antwerpse imam Nordine Taouil (52) vormen die woorden de kern van wat hij met dit colloquium wil bereiken. Als voorzitter van de Raad van Moslimgeleerden van België bracht hij voor het eerst imams, islamologen en academici uit Europese landen samen om te reflecteren over de rol van de imam in een seculiere samenleving.
Taouil trok als tiener naar Damascus en later naar Medina om zich jarenlang te verdiepen in de islam en het Arabisch. Toen hij in 1994 naar België terugkeerde, botste hij op een realiteit waarvoor hij niet was voorbereid. Volgens hem verklaart dat waarom hij in het verleden "verkeerde uitspraken" heeft gedaan.
In 2009 kwam hij onder vuur te liggen nadat de Staatsveiligheid hem had omschreven als een "moslim van extreemislamitische strekking". "Ik werd als imam gedropt, zonder begeleiding. Je hebt wel kennis, maar je moet ook leren functioneren in een seculiere samenleving. Een imam moet de samenleving begrijpen. Hij moet weten wat jongeren bezighoudt."
Islam in belgië
In zijn toespraak kondigt hij de oprichting aan van een Europese Raad van Islamitische Geleerden, die de samenwerking met beleidsmakers, academici en interreligieuze organisaties naar een hoger niveau moet tillen. "Er is behoefte aan meer samenwerking en een intensievere uitwisseling van ervaringen om verder te bouwen aan een islam in België die geworteld is in deze samenleving."
Dit thema stond centraal tijdens vier panelgesprekken in het Brusselse Thon Hotel. Naast Belgische deelnemers namen ook experts en imams uit onder meer Frankrijk en Groot-Brittannië deel. De gesprekken vonden plaats tegen de achtergrond van een jarenlang aanslepende discussie over de vertegenwoordiging van de Belgische moslims. In 2022 verloor de Moslimexecutieve haar erkenning, onder meer na aanhoudende kritiek over buitenlandse beïnvloeding.
Als alternatief werd de Moslimraad van België opgericht, maar ook die kreeg al snel af te rekenen met kritiek. Daarom besliste minister van Justitie Annelies Verlinden (cd&v) vorig jaar de definitieve erkenning voorlopig uit te stellen wegens een gebrek aan draagvlak. Deze maand verlengde ze de voorlopige erkenning van de Moslimraad met een jaar in de hoop dat het orgaan zijn representativiteit kan versterken.
lokale begeleiding
Volgens emeritus professor Johan Leman (79), die deelnam aan een panelgesprek, toont het colloquium aan dat er wel ruimte is voor dialoog. "Steeds meer imams zijn hier opgegroeid en hebben hier school gelopen. Ze spreken de taal van jongeren beter dan de oudere imams. Misschien beschikken ze over minder vanzelfsprekend religieus gezag, maar ze begrijpen beter in welke samenleving jongeren vandaag leven. Het internet blijft echter buitenlandse invloeden binnenhalen. Daardoor wordt betrouwbare lokale begeleiding alleen maar belangrijker."
Volgens Leman is vooral de aanhoudende verdeeldheid binnen de islamitische vertegenwoordiging problematisch. "De huidige impasse laten voortbestaan lijkt misschien goedkoper voor de overheid, maar op lange termijn is dat geen oplossing. Jongeren blijven op zoek naar antwoorden. Als die niet lokaal worden aangereikt, zoeken ze die elders."
Die impasse wordt ook door Taouil betreurd. "Ik heb zowel de voorzitter van de Moslimraad als die van de Moslimexecutieve uitgenodigd. Het is jammer dat organen die zeggen de Belgische moslims te vertegenwoordigen niet eens antwoorden."